Tabiński Jan (1836–1915), malarz.
Ur. 10 V w Markowej koło Łańcuta, był synem Antoniego (wg niektórych źródeł Władysława), organisty, w l. 1865–74 nauczyciela w miejscowej szkole parafialnej, oraz Franciszki z Dziurzyńskich.
Pod koniec l. pięćdziesiątych XIX w., obok m.in. malarzy Wilhelma Leopolskiego i Walerego Eljasza Radzikowskiego, pracował T. w zamku w Łańcucie; na zlecenie ordynatów, Alfreda Wojciecha i Alfreda Józefa Potockich, malował lub kopiował portrety rodzinne, m.in. w r. 1859 wykonał Portret Alfreda I Potockiego (Muz. Zamek w Łańcucie). Jego udział w powstaniu styczniowym oraz zsyłka na Syberię nie zostały potwierdzone w źródłach; w r. 1864 namalował obraz Św. Sebastian do kościoła pod jego wezwaniem w Kosinie koło Łańcuta.
W l. 1864–6 był T. uczniem Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie; podobno studiował też w ASP w Wiedniu. W r. 1870 namalował sceny figuralne z fragmentami architektury iluzjonistycznej na stropie i ścianach kościoła p. wezw. Niepokalanego Poczęcia NMP w Jasienicy Rosielnej koło Brzozowa, a także Stacje Drogi Krzyżowej. W r. 1871 wykonał sceny figuralne w stylizowanych kartuszach na stropie prezbiterium kościoła paraf. p. wezw. św. Anny w Święcanach (pow. jasielski). Dla kościoła p. wezw. Wszystkich Świętych w Zabierzowie (obecnie Racławówka-Zabierzów, pow. rzeszowski) namalował w r. 1873 obrazy Zdjęcie Pana Jezusa z krzyża oraz Wszyscy święci do ołtarza głównego, a w r.n. Najświętsze serce Maryi (obecnie w kościele Kapucynów w Sędziszowie Mpol.). Z r. 1875 pochodzi Portret chłopca (Muz. Okręgowe w Rzeszowie). Do kościoła paraf. w Krasnem w pow. rzeszowskim wykonał w r. 1874 Stacje Drogi Krzyżowej, a w l. 1876–9, razem z uczniem, Piotrem Wołoszyńskim z Kańczugi pokrył w tej świątyni sklepienie nawy głównej i prezbiterium scenami figuralnymi i arabeskami; prowadził też roboty malarskie przy odnawianym wówczas ołtarzu głównym i ambonie. Zapewne w tym czasie wykonał polichromię wnętrza i namalował obraz Św. Stanisław, na zasuwę ołtarza bocznego w kościele paraf. p. wezw. św. Stanisława bp. w Zręcinie. Z r. 1881 pochodzi Portret ks. Daniela Sulikowskiego, proboszcza ze Słociny i inspektora szkół ludowych (klasztor Służebniczek w rzeszowskiej dzielnicy Słocina).
W r. 1880 został T. odnotowany jako właściciel domu przy ul. Reformackiej 2 (obecnie nr 10) w Rzeszowie; w r. 1883 wykonał polichromię w tamtejszym kościele farnym p. wezw. św.św. Wojciecha i Stanisława, przedstawiającą patronów świątyni (niezachowana). Przygotował scenografię do „Konfederatów barskich” wg Adama Mickiewicza, wystawionych 7 XII 1884 w Ogrodzie Miejskim w Rzeszowie. W r.n. namalował ikonostas do cerkwi greckokatolickiej w Żużlu (pow. bełzki). W kościele Franciszkanów p. wezw. Nawiedzenia NMP w Krośnie wykonał polichromię oraz Stacje Drogi Krzyżowej. W drewnianym kościele paraf. p. wezw. św. Barbary w Golcowej w pow. brzozowskim namalował w l. 1885–7 na ścianach i stropach podziały architektoniczne i sceny figuralne. Starając się o zajęcie przy odnowie kościoła popijarskiego p. wezw. Świętego Krzyża w Rzeszowie, sporządził na zlecenia władz kościelnych akwarelowy widok ołtarza głównego i sztukaterii, odkrytych na sklepieniu kościoła, by pokazać je konserwatorom krakowskim, Marianowi Sokołowskiemu i Władysławowi Łuszczkiewiczowi. Wskazany przez Łuszczkiewicza jako wykonawca prac malarskich, pomalował do listopada 1886 ściany i sklepienie kościoła oraz wykonał złocenia ołtarzy, ambony i prospektu organowego. Do kościoła Franciszkanów p. wezw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Sanoku namalował w r. 1887 na zasuwy do ołtarzy obrazy Święty Józef i Serce Pana Jezusa, a do kościoła Franciszkanów p. wezw. św. Marii Magdaleny w Przemyślu wykonał w r. 1891 obrazy ołtarzowe Matka Boża Częstochowska i Stygmatyzacja św. Franciszka oraz wizerunek Św. Tekli; zapewne namalował również Modlitwę św. Franciszka (1890–1) w ołtarzu głównym. W kościele Kapucynów p. wezw. Matki Boskiej Śnieżnej w Kutkorzu koło Złoczowa namalował w r. 1893 obraz Święty Józef, natomiast w r. 1895 pokrył polichromią ściany przedsionka i prezbiterium.
W r. 1897 wykonał T. malowidła w cerkwi greckokatolickiej w Cebłowie (pow. bełzki). Ponownie dla kościoła Kapucynów w Krośnie namalował w l. 1897–9 do ołtarzy bocznych obrazy Św. Franciszek, Św. Feliks z Cantalice i Św. Antoni. Równocześnie od r. 1897 pracował w kościele p. wezw. Matki Bożej Niepokalanie Poczętej i Bożego Ciała w Strzyżowie nad polichromią ornamentalno-figuralną, a do ołtarzy bocznych namalował obrazy Wizja św. Małgorzaty Alacoque i Święta Rodzina. On też zapewne jest autorem powstałej t.r. polichromii figuralnej oraz obrazów ołtarzowych Święta Rodzina i Św. Franciszek w kościele p. wezw. św. Małgorzaty w Targowiskach w Krośnieńskiem (w „Katalogu Zabytków Sztuki” przypisanych, przypuszczalnie omyłkowo, Stanisławowi Tabińskiemu). Przed r. 1898 powstały dla kościoła paraf. p. wezw. Opatrzności Bożej w Trzebosi koło Sokołowa Mpol. obrazy Opatrzność Boża i Święta Rodzina; w r. 1899 namalował do kościoła paraf. p. wezw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela w Samborze obraz Ścięcie św. Jana Chrzciciela. W tym okresie powstały malowidła figuralno-ornamentalne w nawie głównej kościoła p. wezw. Niepokalanego Poczęcia NMP w Horyńcu-Zdroju oraz polichromia w fasadzie zachodniej i obraz Matka Boża Bolesna do ołtarza bocznego w kościele paraf. p. wezw. Trójcy Świętej w Czudcu. W l. 1899–1900 namalował Stacje Drogi Krzyżowej dla konwentu kapucynów w Sędziszowie Mpol. (niezachowane). Malowidła ścienne T-ego «złożone z motywów roślinnych i geometrycznych, podkreślające architektoniczne podziały wnętrza» ozdobiły przed r. 1901 kościół Jezuitów w Tarnopolu, natomiast malowidła o motywach figuralnych udekorowały w r. 1901 wnętrze kościoła paraf. p. wezw. św. Marii Magdaleny w Hanaczowie. T.r. we Lwowie w kościele Franciszkanów wykonał T., wg przedstawionego mu rysunku, malowidła z czterema scenami figuralnymi; jego dziełem były też cztery Stacje Drogi Krzyżowej w oratorium za wielkim ołtarzem. Ponownie dla kapucynów w Kutkorzu wykonał t.r. obrazy ołtarzowe: Św. Klara, Św. Feliks z Cantalice i Św. Antoni oraz rozpoczął prace nad polichromią wnętrza kościoła Franciszkanów w Sanoku. W kościele p. wezw. św. Stanisława Biskupa w Uhercach Mineralnych namalował ok. r. 1901 Matkę Boską z Dzieciątkiem w szczycie fasady. W r. 1903 powstały Stacje Drogi Krzyżowej dla kościoła w Miechocinie (obecnie dzielnica Tarnobrzega), a w r. 1904 lub 1905 obraz Św. Antoni dla kościoła Bernardynów p. wezw. Wniebowzięcia NMP we Fradze koło Rohatyna. Utrzymane w chłodnej, pastelowej kolorystyce były Stacje Drogi Krzyżowej do wnętrza kościoła paraf. w Futomie; obrazy zostały wprawione w drewniane ramy o formach neoklasycystycznych. W r. 1912 znów działał T. w kościele Franciszkanów w Przemyślu; wykonał tam, wg projektu ojca Alojzego Karwackiego, malowidła «neobarokowe» w kaplicy bocznej (Kaplica Pana Jezusa) oraz «mniej udały» obraz przedstawiający Zjawienie się Matki Boskiej nad klasztorem Franciszkanów w Przemyślu.
T. wykonał wiele innych, niedatowanych prac, m.in. dla kościoła p. wezw. św. Katarzyny w Gogołowie (pow. strzyżowski) namalował obrazy: Matka Boża Różańcowa, Św. Józef z Dzieciątkiem i Św. Małgorzata Maria Alacoque, dla kościoła p. wezw. św. Onufrego w Łące (pow. rzeszowski) Stacje Drogi Krzyżowej, a do świątyni p. wezw. św. Wawrzyńca w Malawie Ukoronowanie Matki Bożej. Przypisuje mu się również autorstwo malowideł z r. 1897 w kościele p. wezw. św. Marii Magdaleny w Kurzynie Średniej (pow. niżański) oraz z końca XIX w. w kościołach p. wezw. św. Katarzyny w Sławęcinie i św. Jana Chrzciciela w Załężu (oba w pow. jasielskim). Tworzył polichromie i obrazy realistyczne, przede wszystkim religijne, utrzymane w duchu dziewiętnastowiecznego malarstwa historycznego; okazjonalnie malował portrety. Wielokrotnie zajmował się restauracją wcześniejszych polichromii i obrazów w różnych świątyniach, m.in. odnawiał łaskami słynący obraz Matki Bożej Królowej Świata w kościele p. wezw. św. Jana Chrzciciela w Sokołowie Mpol. (pow. rzeszowski), co jednak wykonał «nieszczególnie». Zmarł 18 IX 1915 w Rzeszowie, został pochowany 20 IX na cmentarzu Pobitno (kw. V).
W małżeństwie z Olimpią z Chodzińskich (1847–1920) miał T. syna Romana Karola (ur. 1877), inżyniera w Przemyślu, i córkę Jadwigę (ur. 1888), zamężną za Zygmuntem Mazurkiewiczem, absolwentem Akad. Roln. w Dublanach (1909), pracownikiem naukowym stacji hodowlanej w Polanówce.
Obrazy T-ego eksponowano w r. 1982 w Rzeszowie na wystawie „Malarstwo Polski Południowo-Wschodniej 1900–1980” oraz w r. 1990 we Lwowie na wystawie „Między Krakowem a Lwowem”. Jego prace znajdują się także w zbiorach muzeów okręgowych w Rzeszowie i Krośnie, Muz. Ziemi Bieckiej w Bieczu oraz L’vivs’koj nacional’noj halerei mystectv we Lwowie.
Encyklopedia Rzeszowa, Rzeszów 2011; Gadacz K., Inwentarz zbiorów sztuki prowincji krakowskiej zakonu OO. Kapucynów, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kośc.” T. 12: 1966 s. 122–4, 128–9, 157, T. 13: 1967 s. 222; Słownik biograficzny twórców oświaty i kultury XIX i XX wieku Polski Południowo-Wschodniej, Rzeszów 2011; – Karbowska Z., Malarstwo portretowe XVIII–XIX wiek. Katalog zbiorów, Rzeszów 2001 s. 33; Malarstwo Polski Południowo-Wschodniej 1900–1980. Katalog wystawy, Rzeszów 1982 s. 108–9; – Aftanazy, Dzieje rezydencji, VIII; Antoniewicz W. L., Klasztor franciszkański w Krośnie, Lw. 1910 s. 20, 25; Cwynar S., Wieś w okresie niewoli i II Rzeczypospolitej, w: Z dziejów wsi Markowa, Oprac. J. Półćwiartek, Rzeszów 1993; Gottfried K., Kościół i klasztor OO. Reformatów w Jarosławiu, Jarosław 1934, s. 51–2; Jarosińska M., Cmentarz pobiciński w Rzeszowie, Rzeszów (1992) s. 10, 25–6 (ilustr. 27); Katalog zabytków sztuki w Pol., I (woj. krośnieńskie) z. 1–2, III (woj. rzeszowskie) z. 1, 4–5, X (Miasto Przemyśl) cz. 1, XIII (woj. rzeszowskie) z. 2; Kawałek J., Malarstwo, w: Dzieje Rzeszowa, Red. F. Kiryk, Rzeszów 1994 I; tenże, Sztuka na przestrzeni dwóch wieków, w: tamże, Rzeszów 2001 III; Kościoły i klasztory dawnego województwa ruskiego, Kr. 2015 XXIII; Kotula F., Prehistoria rzeszowskiego ośrodka plastycznego. XVII – do połowy XX wieku, Rzeszów 1981; Księga Jubileuszowa Liceum Konarskiego w Rzeszowie 1658–2008, Red. J. Świeboda, Rzeszów 2008; Licznerska-Ławicka M., IX. Wyposażenie wnętrza kościoła, w: D.O.M. Stulecie kościoła parafialnego w Futomie (1912–2012), Futoma 2012 s. 259 (ilustr. 107); Micińska M., Galicjanie – zesłańcy po powstaniu styczniowym, W. 2004; Nestorowicz P., Architektura i wyposażenie kościoła parafialnego pw. Św. Michała Archanioła w Kańczudze. Zarys, w: Kańczuga. Miasto i gmina. Dziedzictwo kulturowe, Rzeszów 2006; Ochenduszko T., Dzieje Rzeszowa do 1918 roku. Kalendarium, Rzeszów 2006 s. 86, 134, 150; Orłowicz M., Ilustrowany przewodnik po Przemyślu i okolicy, Przemyśl 1917 s. 65; tenże, Jarosław. Jego przeszłość i zabytki (przewodnik ilustrowany), Lw. 1921 s. 118; Pencakowski P., Historia kościoła i klasztoru franciszkanów w Sanoku, w: 630 rocznica przybycia franciszkanów do Sanoka, Sanok 2008; Piotrowski J., Zamek w Łańcucie. Zwięzły opis dziejów i zbiorów, Lw. 1933 s. 32, 37, 58; Przeździecka M., O małopolskim malarstwie ikonowym w XIX wieku, Wr. 1973; Pustelak D., Działalność oświatowa i dobroczynna ziemiaństwa powiatu rzeszowskiego w XIX i na początku XX wieku, w: Wierny swemu dziedzictwu. Księga jubileuszowa…, Rzeszów 2010; Ross J., Przeszłość artystyczna i zabytki sztuki Krosna i okolicy, w: Krosno. Studia z dziejów miasta i regionu (do roku 1918), Red. J. Garbacik, Krosno 1972 I; Stępak S., Związki Tarnobrzega z krakowską Akademią Sztuk Pięknych, „Tarnobrzeskie Zesz. Hist.” 2005 nr 25 s. 55–6; Szetela-Zauchowa T., Muzeum Przemysłowe, w: Dzieje Rzeszowa, Red. F. Kiryk, Rzeszów 1998 II; Szkice z dziejów Sędziszowa Małopolskiego i okolicy, Red. K. Baczkowski, Rzeszów 1984; Świeboda J., Stosunki wyznaniowe, w: Dzieje Rzeszowa, Red. F. Kiryk, Rzeszów 1998 II; tenże, Życie religijne. Polityka wyznaniowa zaborcy, w: tamże; Terlecki M. H., Udział Podkarpacia w Powstaniu Styczniowym, Krosno 1997; Zaucha T., Architektura i sztuka kościoła farnego, w: Kościoły, klasztory i parafie dawnego Rzeszowa, Rzeszów 2001 s. 72; tenże, Konserwacja zabytków, w: Dzieje Rzeszowa, Red. F. Kiryk, Rzeszów 1994 I; tenże, Konserwacja zabytków Rzeszowa w dobie galicyjskiej i w czasach II Rzeczypospolitej, „Zesz. Nauk. Muz. Okręgowego w Rzeszowie” 1992 nr 1 s. 47, 60; – Mater. do dziej. ASP, I; Wojtowicz W. K., Ponownie w domu, „Spotkania z zabytkami” 2014 nr 5–6; – „Kur. Rzeszowski” 1886 nr 21; „Przegl. Rzeszowski” 1883 nr 23; „Tyg. Rzeszowski” 1886 nr 54; – AP w Rzeszowie: Akta m. Rzeszowa, zespół nr 1 sygn. 1491–1496, 1521; IS PAN: Mater. do słownika artystów polskich; Muz. Hist. M. Tarnobrzega w Tarnobrzegu: Liber Memorabilium, sygn. KW–1709, MHMT/HiT/3040; Muz. Okręgowe w Rzeszowie: Arch. Społ.-Hist., Notatki prof. Jana Danielskiego, sygn. IV/15; Parafia rzymskokatol. p. wezw. św. Doroty w Markowej: Liber Natorum, VI nr 10; USC w Rzeszowie: Liber mortuorum, parafia rzymskokatol. Rzeszów 1914–17, 1939–42, nr 261/1915.
Elżbieta Matyaszewska